Tongeren: Romeinse Muur

Tongeren — de eerste en oudste stad van België. Gesticht door de Romeinen rond 10 voor Christus, een halve eeuw later afgebrand door de Bataven en vervolgens trots weer opgebouwd. Tongeren werd de illustere hoofdstad van de civitas Tungrorum, het administratieve district van de regio, waar de mediterrane invloed van Rome onmiskenbaar was: het villalandschap, het prachtige aquaduct, de vele tempels en badhuizen en de exotische waren op de markten.

Ook vandaag zijn de Romeinen in Tongeren-Borgloon nooit ver weg. De meeste hotspots liggen op enkele minuten stappen van elkaar. Onderweg kun je langs de Cesarlaan delen van de Romeinse stadsmuur uit de 2e eeuw bekijken, en in het Teseum de overblijfselen van de Romeinse vestingwerken uit de 4e eeuw.

De Romeinse Muur

Eind 2e eeuw na Christus kreeg Tongeren, toen bekend als Atuatuca Tungrorum, een monumentale stadsmuur die tot de meest indrukwekkende van de noordwestelijke provincies van het Romeinse Rijk behoorde. Met een lengte van ongeveer 4,5 kilometer omsloot de muur een oppervlakte van bijna 100 hectare, waarmee Tongeren in één klap de grootste ommuurde stad van de regio werd.

De muur was gebouwd van lokale kalksteen, versterkt met een aarden kern, en uitgerust met meer dan twintig halfronde torens, verschillende monumentale stadspoorten en één of meerdere grachten. Ondanks de imposante constructie, wordt de defensieve functie van de muur in twijfel getrokken. Bovenal benadrukte de stadsmuur de status van Tongeren als administratief en economisch centrum van de civitas Tungrorum.

In de 4e eeuw werd de stad opnieuw versterkt, ditmaal met een muur die een kleiner gebied omvatte dan de omwalling uit de 2e eeuw. Deze muur, voorzien van massieve torens, concentreerde zich op het administratieve en religieuze centrum van Tongeren. De vermindering van het omsloten gebied weerspiegelt de veranderende omstandigheden: de druk van Germaanse invallen en de behoefte aan een beter verdedigbare stadskern. Resten van deze laat-Romeinse versterking zijn vandaag nog te zien in het Teseum.

Een Meeslepende Verandering aan de Romeinse Wandelroute, 2027

Het verhaal van Tongeren eindigt hier niet. In 2027 krijgt de Romeinse stadswandeling van Tongeren een multidimensionele upgrade als onderdeel van het VIA VIA-project. De Romeinse hotspots worden verrijkt met reconstructies en meeslepende storytelling. Je krijgt een nog duidelijker beeld van de Romeinse weg en de Romeinse stad Tongeren, en je wordt ook uitgenodigd om het aquaduct, de Pliniusbronnen, de Gallo-Romeinse tempel en andere lokale sites te bezoeken. Via een app zie je hoe de straten van Atuatuca Tungrorum eruitzagen in de tweede eeuw. Jouw gids? Een AI-personnage uit de hoogdagen van Romeins Tongeren.

Ben jij klaar voor een wandeling door het verleden?

“We kruisen een modern aquaduct en bereiken de stadsrand. Atuatuca Tungrorum. Ik droom al zó lang van een bezoek aan de enige stad uit de regio. Ze stelt me niet teleur. Al die kleuren en geuren. Al die geluiden. Blaffende honden, schreeuwende mensen, ratelende karren van handelaars zoals wij. De straten puilen uit met moois en lekkers. De fijnste stoffen. Exotische vruchten en houtsoorten. Flesjes en flacons. Olie uit het zuiden. Vlees, brood en parfums. Twee vrouwen schreeuwen tegen elkaar in een taal die ik niet begrijp. Mannen aan open deuren lokken passanten naar binnen. Het zoete aroma van een badhuis vermengt zich met de stank van kokende dierenbeenderen voor de productie van lijm. Ik ben extatisch en mistroostig tegelijk. Want hoe kunnen we in dit oord onze waren slijten? Hier, in deze stad die alles al heeft?” – Ammulva Iucunda