Béatrice laat Caecilia en Minerva vertellen
Auteur: Harry Lindelauf
Fotografie: Anja Neskens, Yvonne Vrouwenraeds
Onderzoekster en archeologe Béatrice de Fraiture heeft voor de VOX-wandelingen zeven mensen uit Romeins Zuid-Limburg tot leven gewekt. Wandelaars horen op goed gekozen plekken de wetenswaardigheden uit het dagelijks leven van Caecilia, Lucius, Servatus, Julius, Minerva, Titus en de Dame van Voerendaal.
De creatieve kracht achter deze reis terug in de tijd componeerde en puzzelde de verhalen binnen een aantal uitgangspunten: elke Via Belgica-gemeente heeft haar eigen hoofdpersoon, elk hoofdpersoon heeft zijn eigen verhaal dat bestaat uit 20 delen van 2 minuten. Elk hoofdpersoon komt twee andere personages tegen op zijn wandeltocht.
Voertaal is hedendaags Nederlands, Duits, Frans of Engels. De Maastrichtse taalversie die nog in het LUX-lichtfestival de aandacht trok, is vervallen om Nederlandstalige wandelaars tegemoet te komen die het ‘Mestreechs’ niet verstaan. Compensatie is misschien het verhaal van het Maastrichtse personage Servatus. De wijnhandelaar gooit in zijn boosheid de zure wijn, die geleverd werd, in een kookpot met vlees. Een dag later is dat – inderdaad, het bekendste gerecht van de stad. Het tekent de manier waarop Béatrice de Fraiture met humor de verhalen aankleedt.
Leuk en lastig
Zo’n anderhalf jaar werkte Béatrice aan de VOX-verhalen. ‘Een van de leukste opdrachten tot nu toe. Maar het was bijvoorbeeld best lastig om in de huid te kruipen van een godin’, vindt de archeologe achteraf. Ze stond voor een aantal afwegingen: ‘Ik wilde er geen wandelende geschiedenisles van maken. Anderzijds wilde ik wel kennis overbrengen aan een publiek dat niet direct thuis is in de Romeinse tijd. Hoe ver kun je dan zaken versimpelen of weglaten? Tegelijk hebben deze figuren nooit echt bestaan, maar het is wel op historie gebaseerd en ik vind dat het voor mij als archeoloog ook verantwoord moet zijn.’
Kruiden-weetjes
Ze bezocht samen met ambtenaren van de betreffende gemeente en Anja Neskens, projectleider Via Belgica, alle locaties (‘meerdere keren’) te voet of op de fiets. Er werd gewerkt met een kaart waarop de knooppuntenroute van Visit Zuid-Limburg uitgezet zijn en informatie over Romeinse opgravingen in de omgeving. Deze kaarten werden door Beatrice op voorhand ingetekend. Daar liet ze haar kennis van de Romeinse geschiedenis op los, aangevuld met extra lees- en speurwerk. In Heerlen gingen twee gidsen van IVN Natuureducatie mee en dat leverde leuke extra weetjes op over kruiden langs de route.
De wandelingen zijn 7 à 8 kilometer lang. Soms bevinden de locaties van archeologische vondsten zich niet direct bij elkaar of liggen op plekken die minder aantrekkelijk zijn voor een wandelroute. In zo’n geval verwijst de tekst naar die vondsten ‘want het moet ook een leuke wandeling zijn.’
Favorieten
Toen de eerste tekstversies klaar waren, sprak ze alle teksten zelf in en ging opnieuw op pad om al wandelend haar eigen verhalen te horen. ‘Dan zie je de omgeving en dan vallen je toch dingen op en pas je zaken aan.’ Uiteindelijk zijn de teksten na een inhoudelijke check door collega-archeologen Karen Jeneson en Hilde Vanneste door stemacteurs ingesproken.
Als ik vraag naar haar favoriet uit de serie van zeven noemt ze zonder aarzeling Caecilia èn Minerva. Caecilia is de boerendochter die droomt van een toekomst als zangeres. Niet toevallig in Kerkrade want Kerkrade is het WMC (Wereldmuziekconcours) en dus ‘Klankstad’.
Mijn interpretatie
Minerva is haar tweede favoriet. De godin is gekozen vanwege de religieuze verscheidenheid waar Meerssen zich toeristisch mee profileert. De keuze voor Minerva is gebaseerd op de vondst van een beeld van de godin in Bunde, gemeente Meerssen.
Waar ze het verhaal van Caecilia soepel uitschreef, was Minerva’s bijdrage een uitdaging: ‘Zo’n godin moet een zekere afstand hebben van mensen, je moet haar dus zelf die rol geven. En dat doe je ook soms met een knipoog in de tekst. Toch ik denk dat de wandelaar wel zal begrijpen dat dit mijn interpretatie van Minerva is.’
