Elisengarten – Stedelijk leven en continuïteit in het Romeinse Aken

De naam Aquae Granni, de Romeinse voorganger van het huidige Aken, verwijst naar de grootste troef van het Romeinse Aken: de warmwaterbronnen! Aan het mineraalwater worden al vrij snel heilzame krachten toegeschreven. Granni verwijst naar Grannus, een Gallische godheid die genezing bracht. De oudste thermische baden dateren van rond het begin van onze jaartelling.

De Romeinen zagen Aken meteen groots: al vanaf de stichting had het de allures van een echte stad: 30 hectare groot, met houten huizen, thermale baden en zelfs een badhuis uit steen en dakpannen

Een stad die rond haar baden groeide

In het begin van de tweede eeuw onderging Aquae Granni een ingrijpende stedelijke vernieuwing. Keizer Trajanus wilde de vicus mogelijk verheffen tot regionale hoofdstad – een theorie die wordt ondersteund door gestempelde bakstenen en een inscriptie met zijn naam. De oorspronkelijke baden ruimen plaats voor een plein van meer dan 6000 vierkante meter. Vermoedelijk mét forum en tempel. Verspreid over de stad verrezen nieuwe, monumentale thermencomplexen.

Aquae Granni groeide uit tot een van de belangrijkste ‘wellnesscentra’ in het Romeinse Rijk, het enige in de provincie Germania Inferior.

Elisengarten: een blik op het Romeinse stadsleven

De archeologische presentatie in de Elisengarten biedt een zeldzaam inkijkje in deze bloeiende Romeinse stad. Onder een moderne glazen overkapping bevinden zich de resten van Romeinse bebouwing uit verschillende fasen, met zowel houten als stenen gebouwen. Daarnaast zijn er vroeg- en laatmiddeleeuwse lagen zichtbaar, die getuigen van eeuwenlange, ononderbroken bewoning.

Deze gebouwen behoorden tot de welgestelde zuidelijke wijk van Aquae Granni, op slechts enkele stappen van de thermen en het forum. Archeologen hebben hier bovendien een gastenverblijf (hospitalia) geïdentificeerd, waar bezoekers die voor de bronnen kwamen verbleven – een tastbare herinnering aan de lange traditie van de stad als kuuroord.

Ontdek het Romeinse Aken vandaag

In 2027 nodigt de VIA VIA Romeinse Stadswandeling door Aken bezoekers uit om de verborgen resten van Aquae Granni te ontdekken. Eén van de belangrijkste haltes is de Elisengarten, waar grote kijkvensters fragmenten van Romeinse muren en vloeren uit een ooit bloeiende woonwijk zichtbaar maken. Samen met andere archeologische vindplaatsen in de stad biedt de route een levendig beeld van bijna twee millennia onafgebroken stedelijke geschiedenis.

Ben jij klaar om een wandeling te maken?

“‘De stad stinkt naar rotte eieren.’ Julia haalt haar neus op. Mijn dochter heeft gelijk. De thermen van Aquae Granni mogen dan heilzaam zijn, hun zwavelgeur is stuitend. Het houdt de baders niet tegen. Onze kar vordert stapvoets tussen een massa schuifelende mensen en karren vol hout. ‘Het meeste hout is voor de baden’, zegt een gekleurde man die naast onze kar wandelt. ‘Elke dag nemen de thermen en de vloerverwarming van de rijken een hap uit het bos. De baden helen de mens, maar niet de natuur’, zucht hij voor hij weer in de massa verdwijnt. Quintus Iulius heeft het idee opgevat om water uit de bronnen te bottelen en op de markten van Germania Inferior te verkopen. Ik kijk er vooral naar uit om enkele uren in het warme water te glijden. En te praten met mensen uit alle windstreken. Misschien vang ik nog wat nieuwtjes op over de situatie in Rome. Daar wisselen ze dit jaar om de haverklap van keizer. Doodslag en onthoofding, daartegen helpt zelfs het meest heilzame water niet.” – Ammulva Iucunda