Zandstenen asurn van de Vrouwe van Simpelveld

Genesteld in de glooiende heuvels van Zuid-Limburg ligt Simpelveld in het hart van een van de rijkste Romeinse landschappen van Nederland. Bijna tweeduizend jaar geleden maakte deze vruchtbare regio deel uit van de Romeinse provincie Germania Inferior, doorkruist door de belangrijke Via Belgica en bezaaid met welvarende villa-landgoederen. Archeologische vondsten in en rond Simpelveld tonen een bloeiende plattelandselite waarvan de Romeinse levenswijze blijvende sporen in het landschap heeft achtergelaten.

Van luxueuze villa’s en grafmonumenten tot uitzonderlijke grafvondsten zoals de Dame van Simpelveld en de Heer van Bocholtz, het Romeinse verleden hier is buitengewoon persoonlijk.

De Dame van Simpelveld

Simpelveld, december 1930.
Tijdens het graven op zijn land stuit een lokale boer op steen — of dat denkt hij althans. Wat hij aan het licht bracht, was geen gewone steen, maar een zandstenen urn van meer dan twee meter lang. Grafrovers hebben gaten in de zijkant geboord, maar een deel van de grafgiften bleef bewaard: gouden sieraden, een zilveren spiegel, een glazen fles, een aardewerken flesje… Onderaan liggen de verbrande resten van een vrouw.

Deze opmerkelijke vondst werd bekend als de Dame van Simpelveld. Haar urn is uitzonderlijk, niet alleen door de inhoud, maar ook door de versiering: aan de binnenkant is een gebeeldhouwd tafereel te zien. Een zeldzaamheid, want in de Romeinse praktijk werden reliëfs meestal aan de buitenzijde aangebracht.

Het hoogreliëf toont het interieur van een kamer. Een vrouw – de overledene – ligt op een divan. Ze wordt omringd door een stoel, een kist, planken, een bijzettafel en een kast met twee deuren. Houten meubels uitgebeeld in steen. Dankzij deze kist kunnen archeologen eindelijk zien hoe dit meubilair er ooit uitzag. Aan het voeteneinde van de divan is ook een Romeinse villa afgebeeld. Zeven jaar later werden sporen van een Romeinse villa ontdekt nabij de vindplaats, perfect overeenkomend met het beeld op het sarcofaag.

Tegenwoordig wordt het originele sarcofaag bewaard in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden; een kopie van het origineel is te vinden in het Informatiecentrum Hoeve Overhuizen. Het blijft uniek in de Romeinse wereld: een persoonlijke interieurscene omgevormd tot eeuwige steen. De Dame van Simpelveld leert ons dat de Romeinse levensstijl van villabewoners zich zelfs tot in de dood voortzette. De resten van de overledene werden gelegd in stenen urnen of houten grafkamers, die zich binnen monumentale ommuurde graven bij de villa bevonden. Minder welgestelde graven werden daarentegen eenvoudig gemarkeerd met greppels of omheiningen.