Gallo-Romeins Tienen: Oude stad in een nieuwe stad

In de Romeinse tijd was Tienen zoveel meer dan een vicus. Deze belangrijke Gallo-Romeinse nederzetting in de civitas Tungrorum, het administratieve district van de regio, lag langs de hoofdweg tussen Tongeren en het Franse Kassel. Vandaag bevindt het hart van deze oude nederzetting zich in de buurt van het station van Tienen, aan de rand van de moderne stad.

Het verleden heeft hier diepe sporen nagelaten. Eén van de vroegste Romeinse ingrepen was de aanleg van een weg richting Elewijt. Archeologische opgravingen brachten interessante bewoningssporen aan het licht: funderingen van huizen — eerst opgetrokken in hout, later in steen. Deze woningen dienden niet alleen om in te wonen, maar boden ook ruimte voor ambachtelijke activiteiten en opslag.

Een ambachtszone

In deze ambachtszone, die minstens 2,5 hectare besloeg, ontdekten archeologen tientallen bronsgietovens, smidsvuren en mogelijk zelfs ovens voor glasbewerking. De Gallo-Romeinse ambachtslieden werkten met metaal, glas en klei, maar gingen ook inventief om met dierlijke resten. Botten werden omgevormd tot waardevolle grondstoffen: merg werd gewonnen, vet uitgesmolten en zelfs beenderlijm geproduceerd. Deze minder bekende processen tonen de vindingrijkheid en veelzijdigheid van de ambachtelijke productie in Tienen aan.

Dankzij de vele archeologische vondsten weten we dat Tienen een waar centrum van vakmanschap was.

Een openbaar badhuis

Ook comfort speelde een belangrijke rol. In het hart van de nederzetting bevond zich een openbaar badhuis van ongeveer acht meter breed en vijfentwintig meter lang. Opmerkelijk is dat het privébadgebouw van de nabijgelegen Gallo-Romeinse villa op de Mellenberg ongeveer dezelfde afmetingen had.

Rituelen en overtuigingen in het atelier

Bij de opgraving van de grootste smeltoven in Tienen deden archeologen een bijzondere ontdekking: een keramische fallus (penis), ingemetseld in de wand van de oven. Het ging niet om een verloren voorwerp, maar om de tuit van een kruik of pot die bewust in de constructie van de oven was verwerkt.

In de Romeinse wereld hadden fallische symbolen een beschermende functie: ze moesten het kwaad afweren en geluk brengen. Ze kwamen overal in het rijk voor — van woningen tot werkplaatsen. De vondst in Tienen past perfect binnen deze traditie: een rituele handeling om het slagen van het smeltproces te verzekeren en de ambachtslieden tegen onheil te beschermen. Een tastbaar stukje bijgeloof dat ons een inkijkje geeft in de rituelen en overtuigingen van Gallo-Romeinse vaklieden.

Gallo-Romeins Tienen verkennen met de fiets

Wil je geen enkele hotspot van het Gallo-Romeinse Tienen missen? Spring op de fiets en volg de themaroute! Onderweg kun je onder meer de Gallo-Romeinse grafheuvels van Grimde bezoeken, de Gallo-Romeinse villa Mellenberg met haar privébadgebouw ontdekken en verschillende andere Romeinse structuren verkennen.

Tienen staat klaar om al zijn Gallo-Romeinse geheimen prijs te geven.

Ben jij klaar om ze te ontdekken?

“De ondergaande herfstzon straalt in onze rug, akkers en velden omringen ons. Iemand legt een offer in een kuil voor de godin Fortuna. ‘Ik zou mijn geluk graag eens willen afdwingen bij Mercurius’, zucht vader. De god van de handel zou ons inderdaad weleens een steuntje in de rug mogen geven. In gedachten verzonken passeren we een begraafplaats. Vlammen likken aan de schemering. De geur van de crematie vermengt zich met het aroma van aarde uit de vele keramiekovens. Een tijdje later bereiken we drie tumuli. Als reusachtige wachters naast de weg. ‘Ooit graven ze al die beenderen en grafgiften weer op’, zegt mijn zus. ‘Heel voorzichtig en respectvol, met borsteltjes van paardenhaar.’ Ik hou zielsveel van Julia. Maar soms gaan de haren op mijn armen rechtop staan, wanneer ik naar haar woorden luister.” – Marcus Iulus Viator